Ołowiane dzieci – gdzie kręcono film?

Serial „Ołowiane dzieci” kręcono głównie na Górnym Śląsku – w Katowicach, Rudzie Śląskiej, Świętochłowicach, Zabrzu, Gliwicach, Bytomiu oraz częściowo w Warszawie. Ekranowe Szopienice i Targowisko to montaż kilku autentycznych lokacji, z których najważniejsze są Elektrociepłownia Zabrze, Kolonia Alfreda i familoki w Lipinach. Jeśli chcesz dokładnie wiedzieć, które miejsca „zagrały” hutę, Targowisko, kościół, przychodnię czy basen, przejdź przez nasze zestawienie krok po kroku.

Gdzie powstał serial „Ołowiane dzieci”?

Plan zdjęciowy miniserialu „Ołowiane dzieci” rozłożono na kilka miast województwa śląskiego oraz Warszawę. Twórcy świadomie zrezygnowali z budowy dużych dekoracji, stawiając na istniejące dzielnice robotnicze, zakłady przemysłowe i budynki z epoki PRL, które w naturalny sposób odtwarzają klimat lat 70. Katowickie Szopienice, zdewastowane i przebudowane po 1976 roku, nie dawały już takiego efektu.

Zdjęcia realizowano więc m.in. w Katowicach, Rudzie Śląskiej, Świętochłowicach, Zabrzu, Gliwicach, Bytomiu, Mikołowie i w stolicy. Wiele scen łączy w jednym kadrze obiekty z różnych miast – dlatego widz ma wrażenie, że ogląda spójną dzielnicę, choć w rzeczywistości to mozaika rozproszonych lokacji. Ten zabieg dobrze pokazuje, jak podobnie wyglądały śląskie osiedla robotnicze w okresie intensywnej industrializacji.

Jaką hutę widzimy w „Ołowianych dzieciach”?

Serialowa Huta Szopienice, będąca w fabule źródłem skażenia i symbolem toksycznego przemysłu, nie jest filmowana w miejscu dawnej Huty Metali Nieżelaznych Szopienice. Prawdziwy zakład działał od 1834 roku, a formalnie trafił w stan likwidacji w 2008 roku. Po wygaszeniu produkcji większość zabudowań wyburzono lub przebudowano, dlatego teren nie oddaje już realiów lat 70.

W rolę huty wciela się monumentalna Elektrociepłownia Zabrze, jeden z najciekawszych kompleksów przemysłowych regionu. Obiekt rozciąga się na powierzchni około 5 ha i obejmuje 13 budynków poprzemysłowych w zwartym układzie hal, maszynowni i kominów. Architektura zachowała charakter drugiej połowy XX wieku – ciężkie ceglane bryły, gęsta sieć rurociągów, rozległe place manewrowe – co pozwoliło stworzyć przekonujący obraz przemysłowego piekła Szopienic.

Władze Zabrza i prywatny inwestor planują przekształcić dawną elektrociepłownię w wielofunkcyjny kompleks kulturalno-hotelowy. Projekt rewitalizacji szacuje się na około 70 mln zł, a zakończenie prac zaplanowano na 2028 rok. Dziś to właśnie ten zabytek „gra” hutę, która w realnej historii była jednym z głównych sprawców epidemii ołowicy u dzieci z sąsiedniego osiedla robotniczego.

W serialu trującą hutę „Szopienice” odtwarza zabytkowa Elektrociepłownia Zabrze – efektowny, 5-hektarowy zespół 13 budynków przemysłowych z epoki PRL.

Co zostało z prawdziwej huty w Szopienicach?

Realna Huta Metali Nieżelaznych Szopienice – jeden z największych polskich producentów wyrobów z mosiądzu i miedzi – działała w różnych formach organizacyjnych przez ponad 170 lat. Z dawnego kompleksu ołowiu i cynku do dziś przetrwały pojedyncze obiekty: komin, wieża ciśnień, fragment portierni i porcelanowej cechowni oraz część muflarni. Teren przy Burowcu zajmują teraz współczesne zakłady, m.in. przedsiębiorstwo Baterpol, otoczone zielenią i osiedlową infrastrukturą.

W serialu Śląsk z lat 70. odtwarza więc inny przemysłowy kolos, ale dramat opowiadany w fabule pozostaje zakorzeniony w prawdziwej relacji: to właśnie huta metali ciężkich spowodowała w latach 70. masowe przypadki ołowicy wśród dzieci z robotniczego osiedla Targowisko.

Gdzie w serialu jest Targowisko?

Robotnicze osiedle Targowisko, w którym mieszkają „ołowiane dzieci”, to jedno z najważniejszych miejsc akcji. Historycznie była to kolonia Paweł (Pauls) położona w Burowcu, na skraju Szopienic, bezpośrednio przy zakładach ołowiu i cynku. Zabudowa powstała w latach 70. XIX wieku jako nieduże, gęsto zaludnione familoki dla załogi huty. W 1885 roku na niewielkim skrawku terenu stało 10 domów, w których żyło aż 433 mieszkańców.

Osiedle było wyjątkowo narażone na emisje pyłów, bo domy graniczyły z linią zakładowego ogrodzenia. Po ujawnieniu skali zatrucia i uruchomieniu programu leczenia oraz przesiedleń zabudowę kolonii wyburzono w 1977–1978 roku, tworząc zieloną strefę ochronną wokół huty. Dziś w tym miejscu znajduje się skwer im. Hilarego Krzysztofiaka, plac zabaw i infrastruktura rekreacyjna – krajobraz nie przypomina dawnego Targowiska.

Kolonia Alfreda – „wejście” na Targowisko

W serialu kluczową część Targowiska „gra” Kolonia Alfreda w katowickim Wełnowcu. To dawne osiedle robotnicze powstałe przy zakładach Alfreda, których ceglana zabudowa – zwarte pierzeje, niskie kominy, proste podwórka – dobrze oddaje skalę i atmosferę kolonii z przełomu XIX i XX wieku. Twórcy wykorzystują tu charakterystyczny plac Alfreda oraz ciągi familoków, zestawiając je z innymi lokacjami w montażu.

W praktyce działa to tak: bohaterka wychodzi z przychodni do ulicy w Kolonii Alfreda, po czym po cięciu montażowym znajduje się już na podwórku, które w rzeczywistości leży kilkanaście kilometrów dalej, w Świętochłowicach. Widz odbiera to jednak jako jedną spójną dzielnicę – Targowisko.

Lipiny – serce serialowego osiedla

Lipiny, dzielnica Świętochłowic, to jedna z najlepiej zachowanych robotniczych części Górnego Śląska. Ciągi familoków przy ulicy Barlickiego, zamknięte podwórka, stare bruki i układ ulic sprzed wojny sprawiają, że dzielnica wygląda jak gotowa scenografia do filmu o PRL. Tu powstało wiele scen życia codziennego mieszkańców Targowiska – rozmów sąsiedzkich, dziecięcych zabaw czy wieczornych spotkań po szychcie.

Kamera wykorzystuje charakterystyczne przejścia bramne, ciemne klatki schodowe oraz ciasne podwórka z suszącym się praniem. Te same miejsca bywają znane mieszkańcom Świętochłowic, ale dla widzów z innych regionów stają się „prawdziwym” Targowiskiem – zapomnianą dzielnicą z czasów epidemii ołowicy.

Bytom i inne „doklejone” fragmenty Targowiska

Sceny Targowiska dogrywano także w Bytomiu, którego śródmieście i przemysłowe okolice znakomicie imitują śląskie miasto lat 70. Wykorzystano m.in. teren przy EC Szombierki oraz ulice z zachowaną zabudową z przełomu XIX i XX wieku. Fragment osiedlowych ujęć powstał również na tzw. „Kolaniji”, czyli zespole familoków w Rudzie Śląskiej – tam nakręcono panoramy i głębsze plany dzielnicy, pokazujące długie ciągi ceglanych domów.

W efekcie serialowe Targowisko jest zlepkiem kilku adresów: Wełnowiec, Lipiny, Bytom i Ruda Śląska wspólnie tworzą jedną ekranową rzeczywistość – miejsce, w którym najmłodsi bohaterowie chorują na skutek emisji z pobliskiej huty.

Targowisko z serialu to złożenie kilku realnych kolonii robotniczych – trzon tworzą Kolonia Alfreda w Katowicach, familoki w Lipinach i ulice Bytomia.

Jakie inne lokacje zagrały Szopienice i Śląsk?

Twórcy „Ołowianych dzieci” starali się nie tylko pokazać robotnicze osiedla, ale też miejsca pracy, urzędy i przestrzenie wspólnotowe. Każdą z funkcji przypisano do innego, dobrze dobranego obiektu. Dzięki temu serial buduje szeroką panoramę Górnego Śląska epoki PRL – od zakładów przemysłowych, po gmachy władzy i osiedlowy basen.

Kościół i cmentarz – Zabrze-Biskupice

Ważnym punktem na mapie serialu jest kościół, w którym rozgrywają się sceny mszy, pogrzebów i spotkań mieszkańców. Te sekwencje kręcono w kościele św. Jana Chrzciciela w Zabrzu-Biskupicach – ceglanej świątyni w stylu neogotyckim z charakterystyczną wieżą na rzucie czworoboku, przechodzącą wyżej w ośmiobok, zwieńczoną strzelistym hełmem. Przykościelny cmentarz z gęstą zabudową nagrobków tworzy tło dla scen, w których prywatna tragedia rodzin spotyka się z milczeniem oficjalnych instytucji.

Przychodnia Wadowskiej-Król – dawny ratusz w Chropaczowie

Gabinety, w których Jolanta Wadowska-Król bada dzieci, to w rzeczywistości wnętrza dawnego ratusza gminy Chropaczów w Świętochłowicach. Budynek powstał na początku XX wieku jako siedziba lokalnych władz. Po wojnie pełnił funkcję przychodni, a od 2015 roku stoi pusty – właśnie to, że przez dekady służył medycynie, sprawiło, że idealnie pasował na ekranową przychodnię rejonową.

Ekipa wykorzystała istniejący układ korytarzy, poczekalni i gabinetów, uzupełniając go rekwizytami z lat 70. Dzięki temu widz widzi typową placówkę służby zdrowia PRL – z metalowymi szafkami, wąskimi łóżkami i prostą aparaturą, w której lekarka odkrywa dramatyczne skutki ekspozycji na metal ciężki.

Sanepid, urzędy i budynki władzy

Instytucje kontrolne i partyjne, z którymi zderza się bohaterka, też mają swoje konkretne adresy. Sanepid, gdzie analizuje się wyniki badań, „zagrało” II LO w Bytomiu przy ulicy Żeromskiego. Szkolny gmach z szerokimi klatkami schodowymi i wyraźnym podziałem kondygnacji dobrze oddaje klimat urzędowego budynku z okresu PRL.

Sceny w gabinecie wojewody Jerzego Ziętka i innych przedstawicieli aparatu PZPR realizowano w Katowicach – w gmachu dawnego Sejmu Śląskiego (dzisiejszy Śląski Urząd Wojewódzki) przy ulicy Jagiellońskiej oraz w Gmachu Urzędów Niezespolonych przy placu Sejmu Śląskiego. Te dwa monumentalne budynki, z marmurowymi korytarzami i ciężkimi drzwiami, tworzą tło dla rozmów, w których los chorych dzieci ściera się z interesami wielkiego przemysłu.

Basen, hałda i sceny plenerowe

W życiu bohaterów ważne są też chwile oddechu od przemysłowego krajobrazu. Sceny wypoczynku na basenie, w których pojawia się córka lekarki, nakręcono na Basenie Miejskim w Mikołowie – letnim obiekcie z charakterystycznymi nieckami i zapleczem, pamiętającym jeszcze czasy PRL. Ujęcia na hałdzie – jednym z symboli górniczego Śląska – realizowano na terenie hałdy w gliwickiej dzielnicy Sośnica, skąd rozciąga się szeroki widok na przemysłowy horyzont.

Wizerunek współczesnych Katowic uzupełniają rozpoznawalne kadry Spodka oraz okolic placu Sejmu Śląskiego. To przenikanie dawnego i nowego miasta tworzy dla widza czytelną ramę: dramat ołowicy rozgrywa się w konkretnym, gęsto zaludnionym regionie, którego architektura wciąż silnie nosi ślady epoki PRL.

Które miejsca „grają” w serialu jakie role?

Jeśli chcesz szybko skojarzyć konkretne sceny z prawdziwymi lokalizacjami, pomaga proste zestawienie: jedno miejsce – kilka „serialowych ról”. Poniższa tabela porządkuje najważniejsze obiekty widoczne w „Ołowianych dzieciach”:

Takie zestawienie dobrze pokazuje, jak serial „Ołowiane dzieci” korzysta z realnej tkanki miejskiej Śląska. Jedno osiedle zamienia się w Targowisko, inny zakład w Hutę Metali Nieżelaznych Szopienice, a kolejny gmach – w urząd, gdzie decydują się losy ofiar przemysłowego skażenia.

Serial nie powstał w historycznych Szopienicach – ich rolę przejęły m.in. Elektrociepłownia Zabrze, Kolonia Alfreda, Lipiny, Bytom i Ruda Śląska, połączone w jedną filmową dzielnicę.